Aralık 19, 2021
Bitkiler kökleri aracılığıyla topraktan su ve suda çözünmüş mineral besinleri alır; vitaminleri ise temel besin olarak topraktan almaz. Azot, fosfor, potasyum, kalsiyum, magnezyum ve kükürt makro besinler; demir, çinko, mangan, bor, bakır, molibden, klor ve nikel ise mikro besinlerdir. Bitkiler karbonu havadaki karbondioksitten, hidrojeni sudan, oksijeni ise hava ve sudan karşılar. İhtiyaç duydukları vitaminlerin büyük bölümünü fotosentez ve diğer metabolik faaliyetler sırasında kendi hücrelerinde sentezler.
Minerallerin köklerden alınabilmesi için suda çözünmüş ve bitkinin kullanabileceği formda olması gerekir. Toprak pH’ı, nem, havalanma, drenaj ve organik madde miktarı besinlerin kullanılabilirliğini belirler. Bu nedenle en verimli toprak, yalnızca mineral içeriği yüksek olan değil, su ve besinlerin köklere ulaşmasını sağlayan topraktır.
Bitkiler Topraktan Hangi Besin Elementlerini Alır?
Bitkiler mineral besinleri toprak suyunda çözünmüş iyonlar halinde kökleriyle alır. Bu elementler, bitkinin ihtiyaç duyduğu miktara göre makro ve mikro besinler olarak sınıflandırılır.
| Besin Grubu | Elementler | Bitkideki Temel Görevleri |
|---|---|---|
| Birincil Makro Elementler | Azot, fosfor, potasyum | Yaprak ve kök gelişimi, çiçeklenme, enerji aktarımı, su dengesi ve dayanıklılık |
| İkincil Makro Elementler | Kalsiyum, magnezyum, kükürt | Hücre yapısı, klorofil oluşumu, fotosentez, protein ve enzim sentezi |
| Mikro Elementler | Demir, çinko, mangan, bakır, bor, molibden, klor ve nikel | Enzim faaliyetleri, klorofil sentezi, hücre gelişimi, çiçeklenme ve azot metabolizması |
Kobalt, özellikle azot bağlayan mikroorganizmalarla ortak yaşayan baklagiller için yararlı olabilir; ancak tüm bitkiler için elzem besin elementi kabul edilmez.
Toprakta Hangi Vitaminler Var?
Toprakta C, D veya B vitamini gibi sabit bir vitamin içeriği bulunmaz. Bazı B grubu vitaminler, biotin ve folat; mikroorganizmaların faaliyetleri ve organik maddelerin ayrışması sonucunda eser miktarda bulunabilir. Bu vitaminlerin türü ve miktarı toprağın organik madde içeriğine, nemine, pH değerine ve mikrobiyal yapısına göre değişir.
Bitkiler temel beslenmelerini topraktaki vitaminlerden sağlamaz. Kökleriyle su ve mineral elementleri alır, ihtiyaç duydukları vitaminlerin büyük bölümünü ise kendi hücrelerinde sentezler.
Fosforun Toprağa ve Bitkilere Etkileri Nelerdir?
Fosfor, bitkilerin kök gelişimini, enerji aktarımını (ATP sentezi), çiçeklenmesini, meyve ve tohum oluşumunu destekleyen temel bir besin elementidir. Fosfor eksikliği kök ve sürgün gelişimini yavaşlatırken, aşırı fosfor birikimi çinko ve demir gibi mikro besinlerin bitki tarafından alınmasını zorlaştırabilir.
Fosfor Toprakta Hangi Formlarda Bulunur?
Topraktaki birincil fosfor kaynağı apatit mineralidir. Fosfor toprakta iki temel formda yer alır:
- İnorganik formlar: Kalsiyum, magnezyum, demir ve alüminyum fosfat bileşikleri.
- Organik formlar: Bitki ve hayvan kalıntılarında yer alan fitin, fosfolipit ve nükleoproteinler.
Topraktaki fosfor oranı genellikle %0.01 ile %0.2 gibi düşük seviyelerdedir. Fosforun biçimi pH değerine göre değişir: Nötr ve hafif asidik topraklarda kalsiyum fosfatlar yaygınken; yıkanmış ve asidik topraklarda demir ve alüminyum fosfatlar bulunur. Fosfor genellikle organik maddenin yoğun olduğu üst toprak tabakasında ve ormanlardaki yaprak örtüsünde daha fazla birikir.
Bitkiler Topraktaki Fosforu Nasıl Alır?
Bitkiler fosforu kökleriyle toprak çözeltisindeki dihidrojen fosfat (H₂PO₄⁻) ve hidrojen fosfat (HPO₄²⁻) iyonları biçiminde alır. Topraktaki fosforun büyük bölümü bağlı durumda bulunduğu için bitkinin doğrudan kullanabileceği çözünmüş fosfor miktarı oldukça düşüktür.
Köklerin salgıladığı organik asitler, mikroorganizmaların faaliyetleri, su ve karbondioksit; bağlı fosfatların çözünmesine yardımcı olur. Kalsiyum fosfatın çözünmesi basitleştirilmiş şekilde şu denklemle gösterilebilir:
| Ca3(PO4)2 + 4CO2 + 4H2O → Ca(H2PO4)2 + 2Ca(HCO3)2 |
Bu tepkimede zor çözünen kalsiyum fosfat, daha kolay çözünebilen monokalsiyum fosfata dönüşür. Monokalsiyum fosfat suda çözündüğünde açığa çıkan fosfat iyonları kökler tarafından alınabilir.
Fosforun alınabilirliği toprağın pH değerine, nemine, sıcaklığına, havalanmasına ve kök gelişimine bağlıdır. Çok asidik topraklarda demir ve alüminyuma, kireçli ve alkali topraklarda ise kalsiyuma bağlanan fosforun bitki tarafından alınması zorlaşır.
Bitkiler Vitamin Üretir mi, Sentezler mi?
Bitkiler C, E, K ve bazı B grubu vitaminleri kendi hücrelerinde sentezler. Bu vitaminlerin üretiminde fotosentezle oluşturulan organik maddeler ile topraktan alınan mineral elementler kullanılır. Üretilen vitaminler; fotosentezin sürdürülmesi, hücrelerin korunması, enzimlerin çalışması, büyüme ve stres koşullarına dayanıklılık gibi görevler üstlenir. Vitaminlerin türü ve miktarı bitki çeşidine, gelişim dönemine, ışık düzeyine, sıcaklığa ve su durumuna göre değişebilir.
Bu içerik Endemik Peyzaj Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.