Toprak Nedir, Türkiye’de Bulunan Toprak Çeşitleri Nelerdir?

Toprak Nedir?

Toprak; tüm canlılara ev sahipliği yapan, hayatımızı sürdürebilmemiz için ihtiyaç duyduğumuz besinleri cömertlikle bizlere sunan yeryüzünün en önemli parçasıdır. Toprak, biz canlılara yaşam alanı sunmanın yanında bitkilerin ihtiyaç duyduğu tüm besin ve mineralleri de içermektedir. Bu nedenle düzenli bahçe bakımı için en temel unsur topraktır

Toprak Nasıl Oluşur?

Toprak, bulunduğu ana kayanın bir parçasıyken zamanla kimyasal ve fiziksel çözünmeler yoluyla ufalanıp parçalanmıştır. Böylece birbirinden ayrışmaktadır. Bu ayrışma anında oluşan kaya parçalarının içerisine birçok organik madde karışmaktadır. Bunun sonucunda toprak oluşmaktadır. Şunu belirtmekte fayda var ki, toprağın oluşum süreci hiçbir zaman son bulmaz. Hatta, ince bir toprak oluşumu için yaklaşık 1000 yıllık bir zaman gerektiğini söyleyebiliriz. Toprak, bitkilerin beslenmesi için gereken kaynakların deposudur.
Toprağın üzerindeki ölü bitkiler ve canlılar, zaman içerisinde fosilleşerek gübre görevi görür. Bu organik maddeler toprak için son derece faydalıdır ve toprağı zenginleştirir. Böylece toprağın verimliliği artar.

Toprak Çeşitleri Nelerdir?

Coğrafyamız üzerinde pek çok çeşit toprak bulunmaktadır. Bu toprak çeşitleri başlıca;
⦁ Taşlı topraklar
⦁ Kumlu topraklar
⦁ Tınlı topraklar
⦁ Killi topraklar
⦁ Marnlı topraklar
⦁ Humuslu topraklar
⦁ Kireçli topraklar olarak çeşitlenmektedir.

Taşlı Topraklar

İçeriğinde %80 oranında taş barındırır. Kalan kısmı ise topraktır. Kolay havalandırılırlar. Su tutma kapasiteleri ve besin değerleri bakımından yetersizdirler.

Kumlu Topraklar 

İçeriğinde %80 oranında kum barındırır. Çok yaygın görülen toprak türlerindendir. İşlenmeleri kolaydır ve sus tutmadıkları için bolca sulama gerektirir. Ancak bu durum, topraktaki besinin yıkanarak kaybolmasına neden olabilmektedir. Besin bakımından noksandır ve genellikle asitli topraklardır. Bu toprak türü, su ile birleştiğinde çamurlaşma meydana gelir.

Tınlı Topraklar

İçeriğinde yarıdan fazla miktarda kum ve %30 ile 50 aralığında kil barındırır. İşlenmesi oldukça kolay olduğundan tarım için elverişli bir toprak türüdür.

Killi Topraklar

İçeriğinin yarıdan fazla miktarını kil oluşturur. Toprağın içerisindeki su tutma düzeyi yüksektir. Dolayısıyla geç tava gelmektedir. Tava gelmeden işlendiğinde toprak tekstürü zarar görebilir. Ağır bir toprak türüdür. Bu nedenle işlenmesi zordur. Kurak dönemlerde toprak, katı bir hal alır. Killi topraklarda fazla suyun uzaklaştırılması için uygun bir drenaj sistemi gerekmektedir. 

Kireçli Topraklar

İşlemesi en zor toprak tiplerinden biridir. İçerisinde bol miktarda kil, kireç, taş, humus ve kum bulunur. Kalın bir tabakaya sahip olan kireçli toprağın yapısı su geçirgendir. Ekim için uygun bir toprak çeşidi değildir. Çünkü, kuru olan yapısı yoğun miktarda gübrelemeyi ve sulamayı gerektirmektedir.

Humuslu Topraklar

İçerisinde ana kayanın tortu ve minerallerini barındırmanın yanı sıra, üzerinde yetiştirilen bitkilerin dal ve kök kısımlarını da barındırır. Bu toprak türü, çok yüksek bir su tutma kapasitesine sahiptir. İçerisinde yoğun miktarda organik madde barındıran humuslu topraklar,bitkilerin büyümesi ve verimli meyve sebze verebilmesi için ihtiyaç duydukları tüm vitamin ve mineralleri sağlar. Koyu bir renge sahip olan humuslu topraklar “kara toprak” olarak da bilinir. İçerisinde kireç barındırmayan humuslu toprak, kıraç bir toprak çeşidi değildir. En önemli özelliği, her çeşit bitki için elverişli bir ortam sunması ve kolay işlenebilir olmasıdır.

Ayrıca organik madde bakımından zengin olan torf da toprağın verimliliğini artırmada önemli bir doğal kaynaktır.

Türkiye’de Bulunan Toprak Çeşitleri Nelerdir?

Türkiye, farklı iklim tipleri, bitki örtüsü, ana kaya yapısı ve yeryüzü şekilleri nedeniyle zengin bir toprak çeşitliliğine sahiptir. Kısa mesafelerde sıcaklık, yağış, yükselti ve eğimin değişmesi toprak oluşumunu doğrudan etkilemektedir. Akarsular, rüzgârlar ve buzullar tarafından taşınan malzemeler de farklı özelliklere sahip yeni toprak alanları oluşturmaktadır.

Türkiye’de Bulunan Topraklar Nasıl Sınıflandırılır?

Türkiye’deki topraklar oluşum özelliklerine göre zonal, intrazonal ve azonal olmak üzere üç gruba ayrılmaktadır.

Toprak Grubu	Oluşum Biçimi	Belirleyici Etken	Horizon Yapısı	Başlıca Örnekler	Yayılış Alanı
Zonal	Yerinde oluşum	İklim, bitki örtüsü	Tam gelişmiş	Terra rossa, podzol, çernezyom	Akdeniz, Karadeniz, İç ve Doğu Anadolu
İntrazonal	Yerinde oluşum	Ana kaya, topoğrafya, taban suyu	Kısmen gelişmiş	Rendzina, vertisol, halomorfik, hidromorfik	Trakya, Güney Marmara, İç Anadolu sulak alanlar
Azonal	Taşınma ve birikme	Akarsu, rüzgâr, buzul, yer çekimi	Gelişmemiş	Alüvyal, kolüvyal, litosol, regosol, moren	Ovalar, deltalar, dağ etekleri, yüksek dağlar

Toprak Renkleri Nelerdir?

Toprağın rengini organik madde, mineral içeriği, nem, drenaj ve ana kaya belirlemektedir.

• Siyah: Organik madde ve humus oranı yüksektir.
• Kahverengi: Organik madde ile demir mineralleri dengelidir.
• Kırmızı: Oksitlenmiş demir oranı yüksektir.
• Sarı: Nemli koşullarda oluşan demir bileşiklerini içerir.
• Gri: Havasızlık ve uzun süreli su birikimini gösterir.
• Beyaz: Kireç, tuz veya alçı birikiminden kaynaklanır.

Toprak rengi tek başına verimliliği göstermez. Toprağın yapısı, pH değeri, organik madde oranı ve drenaj durumu birlikte incelenmektedir.

En Verimli Toprak Tipi Hangisidir?

En verimli toprak türü, çernezyom topraklarıdır. Orta Kuşağın yarı nemli olan bölgelerinde uzun boylu çayırların altında meydana gelen topraktır. “Kara toprak” olarak da bilinmektedir. Organik madde açısından son derece zengindir. Çernezyom toprakları Dünya’nın en verimli tarım toprağı olarak bilinmektedir. Tarım için elverişlidir.

Türkiye’nin En Verimli Toprağı Nerededir?

Çernezyom toprakları Erzurum-Kars Platosu ve Ardahan çevresinde görülmektedir. Humus bakımından zengindir ancak soğuk iklim tarımsal kullanımı sınırlandırmaktadır. Çukurova, Bafra ve Çarşamba deltalarındaki alüvyal topraklar da verimlidir.

Sıkça Sorulan Sorular 

Bu içerik Endemik Peyzaj Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.