Yer Örtücü Bitkiler Nelerdir?

Yer örtücü bitki, toprağın yüzeyini kaplayan bir bitkidir.  Bakım ihtiyacı az ve estetik görünümleriyle bahçelere değer katan bitkilerdir. Yer örtücü bitkiler, çoğunlukla çim yerine tercih edilir.

Yer örtücü bitkiler; sedum, yayılıcı kekik, cezayir menekşesi, sarmaşık, gazanya, buz çiçeği ve yatay ardıç gibi toprağın yüzeyine yayılarak sık bir örtü oluşturan bitkilerdir. Çim yerine kullanılabilen bu türler erozyonu azaltır, yabani otların gelişimini sınırlar ve bahçe bakımı ihtiyacını azaltabilir. 

En popüler yer örtücü bitki çeşitleri şunlardır:

• Sedum
• Yayılıcı kekik
• Cezayir menekşesi
• Acem halısı
• Ajuga
• Gazanya
• Sarmaşık
• Buz çiçeği
• Yatay ardıç
• Çim zambağı

Yer Örtücü Bitkiler Nerelerde Kullanılır?

Yer örtücü bitkiler; çim alternatifi olarak geniş yüzeylerde, az sulanan kurak arazilerde, eğimli alanlarda, ağaç diplerinde ve gölgeli bahçe köşelerinde kullanılır. Yayılıcı türler toprağı kısa sürede kaplayarak bahçe düzenleme çalışmalarında bütünlüklü bir görünüm oluşturur. Susuzluğa dayanıklı çeşitler güneşli alanlarda daha az bakım ve sulama gerektirirken gölgeye uyumlu türler, çimin gelişmekte zorlandığı ağaç altlarının yeşillendirilmesini sağlar.

Yayılıcı Yer Örtücü Bitkiler Nelerdir?

Yayılıcı yer örtücü bitkiler arasında cezayir menekşesi, acem halısı, ajuga, fare kulağı ve yer minesi bulunur. Bu bitkiler sürünücü dalları veya köklenen gövdeleriyle yatay büyür. Boş toprak yüzeylerini kaplar, yabani otların gelişmesini sınırlar ve eğimli alanlarda toprağın korunmasına yardımcı olur.

• Cezayir menekşesi: Yarı gölge ve gölge alanlarda köklenen sürgünleriyle yayılır. İlkbaharda mavi veya mor çiçekler açar.
• Acem halısı: Güneşli ve suyu iyi süzen topraklarda sık, yastık biçimli bir örtü oluşturur. İlkbaharda yoğun şekilde çiçeklenir.
• Ajuga: Nemli ve yarı gölgeli alanlarda sürünücü gövdeleriyle hızlı yayılır. Renkli yaprakları ve mavi-mor çiçekleriyle dikkat çeker.
• Fare kulağı: Güneşli veya yarı gölgeli alanlarda küçük yapraklı, sık bir yüzey oluşturur. Yerleştiğinde hafif yaya trafiğine dayanabilir.
• Yer minesi: Güneşli ve sıcak alanlarda hızlı gelişir. Uzun süre açan küçük çiçekleriyle geniş yüzeyleri renklendirir.

Yayılıcı türler ağaç diplerinde, eğimli arazilerde, duvar ve yürüyüş yolu kenarlarında veya çit bitkileri altında kullanılabilir. Seçim yapılırken alanın aldığı ışık, toprağın nemi, yayılma için ayrılan alan ve yaya trafiği dikkate alınmalıdır.

Susuzluğa Dayanıklı Yer Örtücü Bitkiler Nelerdir?

Susuzluğa dayanıklı yer örtücü bitkiler arasında sedum, yayılıcı kekik, bodur lavanta, gazanya ve yavşan otu bulunur. Bu türler güneşli, sıcak ve az sulanan alanlarda yetişebilir. Ancak yeni dikilen bitkiler köklenene kadar düzenli sulanmalıdır. Kalıcı gelişim için suyu biriktirmeyen geçirgen toprak tercih edilmelidir.

• Sedum (damkoruğu): Etli yapraklarında su depolar. Taşlık alanlarda, kaya bahçelerinde ve eğimli yüzeylerde sık bir örtü oluşturur.
• Yayılıcı kekik: Güneşli ve kuru alanlarda yatay büyür. Kokulu yaprakları, küçük çiçekleri ve düşük bakım ihtiyacıyla yol kenarlarında kullanılabilir.
• Bodur lavanta: Geçirgen toprakta ve tam güneşte gelişir. Bahçe sınırlarını kaplar, mor çiçekleriyle arı ve kelebekleri çeker.
• Gazanya: Sıcak ve güneşli alanlarda uzun süre çiçek açar. Kuraklığa dayanır ancak gölgede çiçeklenmesi azalır.
• Yavşan otu: Gri-yeşil yapraklarıyla sıcak ve kurak koşullara uyum sağlar. Geniş yüzeylerde doğal görünümlü bir bitki örtüsü oluşturur.

Bu bitkiler kurak bahçelerde, yol kenarlarında, kaya bahçelerinde ve sulama imkânı sınırlı peyzaj çalışmalarında kullanılabilir. Kuraklığa dayanıklı olmaları hiç sulanmayacakları anlamına gelmez; uzun süren sıcak ve yağışsız dönemlerde toprağın durumuna göre kontrollü sulama yapılmalıdır.

Gölge Seven Yer Örtücü Bitkiler Nelerdir?

Gölge seven yer örtücü bitkiler arasında sarmaşık, mazı yosunu, Japon süpürgesi ve çim zambağı bulunur. Bu türler doğrudan güneş almayan ağaç altlarında, duvar diplerinde ve yapıların gölgelediği bahçe bölümlerinde kullanılabilir.

• Sarmaşık (Hedera helix): Tam gölge ve yarı gölgede gelişebilir. Hızlı yayılarak geniş yüzeyleri kaplar. Kontrolsüz büyümemesi için düzenli budanmalıdır.
• Mazı yosunu (Sagina subulata): Yarı gölgeli, serin ve nemli alanlarda sık bir doku oluşturur. Toprağı tamamen kurutmamak gerekir. Yoğun yaya trafiğine uygun değildir.
• Japon süpürgesi (Pachysandra terminalis): Gölge alanlarda kök sürgünleriyle yayılır. Organik madde bakımından zengin, nemli ve geçirgen toprakta daha iyi gelişir.
• Çim zambağı (Liriope muscari): Yarı gölge ve gölge alanlara uyum sağlar. Şerit biçimli yapraklarıyla yıl boyunca düzenli bir görünüm sunar, yaz sonuna doğru mor çiçekler açar.

Gölge alanlarda bitki seçerken yalnızca ışık miktarı değil, toprağın nem durumu da değerlendirilmelidir. Ağaç altlarındaki toprak kuruysa sarmaşık ve çim zambağı; serin ve nemli alanlarda ise mazı yosunu ve Japon süpürgesi tercih edilebilir.

Basmaya Dayanıklı Yer Örtücüler Nelerdir?

Basmaya dayanıklı yer örtücüler arasında ak üçgül, mikro yonca, yeşil halı, mavi yıldız ve Leptinella bulunur. Bu bitkiler seyrek veya orta düzeyde yaya trafiği bulunan alanlarda ezilmeden gelişebilir ve zarar gördüklerinde yüzeyi yeniden kaplayabilir.

• Ak üçgül (Trifolium repens): Yere yakın gelişir ve ezildikten sonra kendini yenileyebilir. Bahçelerde çimle birlikte veya tek başına kullanılabilir.
• Mikro yonca: Ak üçgülün küçük yapraklı çeşitlerinden oluşur. Biçilmeye ve düzenli yürünmeye uyum sağlayabilir.
• Yeşil halı (Herniaria glabra): Sık ve alçak bir örtü oluşturur. Basamak aralarında ve seyrek kullanılan yürüyüş yollarında yetiştirilebilir.
• Mavi yıldız (Isotoma fluviatilis): Küçük yaprakları ve mavi çiçekleriyle taş aralarını kaplar. Hafif yaya trafiğine dayanabilir.
• Leptinella (Leptinella squalida): Eğreltiyi andıran yapraklarıyla yüzeye yayılır. Hafif kullanılan patikalarda ve basamak aralarında değerlendirilebilir.

Bu türler yoğun ve sürekli yaya trafiğine uygun değildir. Sık kullanılan geçiş alanlarında bitkilerin ezilmesini önlemek için aralıklı basamak taşları veya yürüyüş plakaları kullanılmalıdır.

Herdem Yeşil (Dört Mevsim Yeşil) Yer Örtücüler Nelerdir?

Herdem yeşil yer örtücüler arasında yayılıcı dağ muşmulası, sürünücü taflan, iberis, bergenya ve ayı üzümü bulunur. Bu bitkiler yapraklarını kışın tamamen dökmeden toprak yüzeyindeki örtüyü yıl boyunca korur.

• Yayılıcı dağ muşmulası (Cotoneaster dammeri): Yatay dallarıyla geniş alanları kaplar. Kışın kalıcı yaprakları ve kırmızı meyveleriyle dekoratif görünür.
• Sürünücü taflan (Euonymus fortunei): Güneş ve yarı gölgeye uyum sağlar. Yeşil veya alacalı yaprakları yıl boyunca bitki üzerinde kalır.
• İberis (Iberis sempervirens): Sık ve alçak bir örtü oluşturur. İlkbaharda beyaz çiçekler açar, geçirgen toprakta iyi gelişir.
• Bergenya (Bergenia cordifolia): Geniş ve kalın yapraklarıyla yüzeyi kaplar. Soğuk havalarda yaprakları kızıl veya bronz renge dönebilir.
• Ayı üzümü (Arctostaphylos uva-ursi): Sürünücü dallarıyla yayılır. Soğuğa dayanır ve asitli, geçirgen topraklarda gelişir.

Herdem yeşil bitkiler yapraklarını korusa da kışın büyümeleri yavaşlayabilir ve yaprak renkleri değişebilir. Tür seçimi yapılırken bitkinin bölgenin don, sıcaklık ve toprak koşullarına uyumu dikkate alınmalıdır.

Birden Fazla Gruba Giren Yer Örtücü Bitkiler

Bazı yer örtücü bitkiler büyüme biçimleri ve çevre koşullarına dayanıklılıkları nedeniyle birden fazla gruba girebilir.

Bitkiler	Girdikleri Gruplar
Sedum, yayılıcı kekik, gazanya, buz çiçeği, acem halısı, yer minesi ve yatay ardıç	Yayılıcı ve susuzluğa dayanıklı
Cezayir menekşesi, ajuga, sarmaşık, mazı yosunu ve Japon süpürgesi	Yayılıcı ve gölge seven
Ak üçgül, mikro yonca, yeşil halı, mavi yıldız ve Leptinella	Yayılıcı ve basmaya dayanıklı
Yayılıcı dağ muşmulası ve ayı üzümü	Yayılıcı, susuzluğa dayanıklı ve herdem yeşil
Sürünücü taflan	Yayılıcı, gölgeye uyumlu ve herdem yeşil
İberis	Susuzluğa dayanıklı ve herdem yeşil
Bergenya	Gölgeye uyumlu ve herdem yeşil

Bu gruplar birbirinden kesin çizgilerle ayrılmaz. Örneğin sarmaşık gölgede yetişirken yüzeye yayılarak toprağı da kaplar; sedum ise yatay gelişmesinin yanında kuraklığa dayanıklıdır. 

Yer Örtücü Bitkiler Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Bu içerik Endemik Peyzaj Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.